Aktualności

Przeciążenie codziennością – logoterapia o wypaleniu zawodowym

Wypalenie zawodowe staje się nową epidemią na polskim rynku pracy. Najnowszy raport „Polacy na granicy wypalenia zawodowego” (UCE Research i ePsycholodzy) pokazuje, że aż 78,3 proc. aktywnych zawodowo Polaków ma co najmniej jeden objaw wypalenia zawodowego.

Czym właściwie jest wypalenie zawodowe?

Wypalenie zawodowe (ang. burnout) to stan emocjonalnego, fizycznego i psychicznego wyczerpania spowodowanego długotrwałym stresem. Według definicji WHO, nie jest to jednostka chorobowa, ale „syndrom zawodowy”, który wpływa na każdy aspekt naszego życia.

Choć termin „wypalenie zawodowe” wydaje nam się znakiem naszych czasów, jego fundamenty dostrzeżono już pół wieku temu. W 1971 roku wiedeński neurolog i psychiatra Viktor E. Frankl opisał to zjawisko jako „chorobę menedżerów”. W swojej książce Psychoterapia na co dzień (wyd. PWN, 2024) Frankl trafnie zdiagnozował problemy, z którymi dziś mierzy się wielu pracujących Polaków, na długo przed tym, zanim słowo burnout na stałe weszło do naszego słownika.

Kołowrotek codzienności: Gdy życie staje się wyścigiem z czasem 

W swojej pracy terapeutycznej Elisabeth Lukas – wybitna psychoterapeutka i kontynuatorka myśli Viktora Frankla – wielokrotnie spotykała się z wypaleniem zawodowym wśród pacjentów. Często opisywali oni swoje życie jako nieustanny pośpiech i wyścig z czasem oraz brak przestrzeni na odpoczynek. Wieczory wielu osób wyglądały podobnie: szybki powrót do domu, zakupy, przygotowanie kolacji, obowiązki domowe i próby rozmowy z bliskimi. Wszystko odbywa się w biegu, bez chwili wytchnienia.

Taki styl życia sprzyja chronicznemu zmęczeniu, spadkowi koncentracji i narastającemu stresowi. Podobne trudności pojawiają się w sferze zawodowej, gdzie wiele osób doświadcza ciągłego przerywania zadań przez nowe obowiązki czy nagłe problemy. Presja ze strony przełożonych oraz napięte relacje w zespole dodatkowo pogłębiają to przeciążenie.

Lukas zwraca jednak uwagę na coś znacznie głębszego niż sam nadmiar obowiązków. Według niej wypalenie zawodowe to często wynik „pustki egzystencjalnej” – stanu, w którym działamy na najwyższych obrotach, gdzie nasza praca straciła dla nas sens. W ujęciu logoterapeutycznym burnout nie jest jedynie wyczerpaniem baterii, ale sygnałem, że nasze działania przestały być zgodne z naszymi wartościami. Pęd życia staje się wtedy formą ucieczki przed pytaniem o to, po co właściwie robimy to, co robimy.

Multitasking w pracy a spadek efektywności 

Zdaniem Elisabeth Lukas kluczowa jest zmiana podejścia do pracy i codziennych obowiązków. Zamiast wykonywać wiele rzeczy jednocześnie (multitasking), warto skupić się na jednej czynności naraz.

Elisabeth Lukas mówiła swoim pacjentom, że:

“Powinno wejść w nawyk poświęcenie się całkowicie jednej rzeczy i zastąpienie równoczesnego wykonywania różnych czynności przez realizowanie zadań jedno po drugim”. [E. Lukas, Sztuka szacunku, Wyd. Akademia Logoterapii, 2025]

Człowiek funkcjonuje jako jedność ciała, psychiki i ducha. Aby w pełni wykorzystać swój potencjał, potrzebuje uporządkowanego i spokojnego środowiska.

Nawet jedno zadanie zwykle wymaga jednoczesnego zaangażowania wielu procesów. Tymczasem spadek efektywności pracy mózgu następuje niemal niezauważalnie. Bez wyraźnych sygnałów ostrzegawczych tracimy koncentrację i wpadamy w stan, w którym trudno już odzyskać pełną sprawność działania.

Równowaga między pracą a regeneracją 

Rzadko dostrzegamy, że przyczyną wypalenia zawodowego może być nie tylko nadmiar obowiązków, ale również brak równowagi między pracą a regeneracją. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera regularna aktywność fizyczna – zwłaszcza w przypadku osób wykonujących pracę siedzącą. Elisabeth Lukas, opierając się na założeniach Viktora Frankla, kładzie silny nacisk na znaczenie ruchu w procesie regeneracji. Jak wskazuje w swojej najnowszej polskiej publikacji Zanim zabraknie sił (Wydawnictwo Akademia Logoterapii, 2026), aktywność fizyczna nie jest jedynie kwestią dbania o kondycję, ale kluczowym elementem przeciwdziałania przeciążeniu psychicznemu. Ruch pozwala na zachowanie zdrowej harmonii między ciałem a umysłem, stanowiąc naturalny wentyl bezpieczeństwa dla nagromadzonego stresu.

Od luksusu do pustki: dlaczego człowiek potrzebuje wyzwań i sensu

Historia europejskiego dobrobytu pokazuje wyraźnie, że nawet komfortowe życie – wysoki standard i stabilność finansowa – nie gwarantują poczucia sensu. Wręcz przeciwnie, życie w luksusie bez celu może prowadzić do egzystencjalnego kryzysu i pytania: „Co dalej z moim życiem?”. To doświadczenie częściej przypomina wewnętrzną pustkę niż spełnienie.

Kluczową rolę odgrywa tu tzw. „pozytywny stres” oraz cele, które nadają kierunek działaniu. Jak podkreśla Viktor E. Frankl, człowiek potrzebuje napięcia między tym, co jest, a tym, co powinno być. To właśnie ta przestrzeń motywuje do rozwoju, działania i odkrywania własnego potencjału.

Brak wyzwań i sensownych celów prowadzi do stagnacji. Człowiek przestaje się rozwijać, traci energię i „grzęźnie” w bezruchu – a to może być równie niebezpieczne jak wypalenie zawodowe. Dlatego rozwój osobisty, poczucie sensu życia i podejmowanie wyzwań są kluczowe dla dobrostanu psychicznego i jakości życia.

Poczucie sensu życia działa jak wewnętrzny napęd: przenika codzienność, wzmacnia odporność psychiczną i dodaje energii nawet podczas trudnych czy monotonnych obowiązków. Można je porównać do zdrowia – dopóki je mamy, często pozostaje niezauważone, ale jego brak szybko daje o sobie znać.

Z perspektywy logoterapii odkrywanie sensu pełni także funkcję ochronną. Pomaga zapobiegać wypaleniu zawodowemu, przeciwdziała bezrefleksyjnemu przepracowaniu i chroni przed pustym, niesatysfakcjonującym spędzaniem wolnego czasu. Ułatwia zatrzymanie się w ciągłym pośpiechu i świadome zarządzanie czasem – zarówno w pracy, jak i poza nią.

Czy odpoczynek wystarczy, by pokonać burnout? Potrzebny jest sens

Choć zwolnienie lekarskie i regeneracja wydają się naturalnym krokiem przy „wyleczeniu” wypalenia zawodowego, to statystyki pokazują, że nie zawsze ta droga przynosi trwałe efekty. Wiele osób wraca do pracy tylko po to, by po krótkim czasie ponownie odczuwać te same objawy stresu i przeciążenia. To prowadzi do ważnego pytania: czy przyczyny wypalenia zawodowego leżą wyłącznie w warunkach pracy?

Wszystko wskazuje na to, że istnieje czynnik niezależny od warunków zewnętrznych – coś zakorzenionego w człowieku, co wpływa na jego odporność na stres i wypalenie zawodowe. To właśnie ten wewnętrzny zasób może decydować o tym, czy ktoś stanie się ofiarą burnoutu, czy też zachowa równowagę mimo trudnych okoliczności.

Poszukiwanie tego „czegoś” jest kluczowe. Gdy uda się go odkryć, nawet wymagające środowisko pracy przestaje mieć nad nami pełną kontrolę.

Na wiele okoliczności życiowych nie mamy wpływu, ale zawsze mamy zdolność do kształtowania naszego zachowania i sposobu reagowania. Nie istnieje sytuacja pozbawiona znaczenia – każda z nich kryje w sobie sens, który należy odkryć.

Wypalenie zawodowe – jak odzyskać siły, zanim będzie za późno? 

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o praktycznych sposobach radzenia sobie w kwestii wypalenia zawodowego sięgnij do książki Elisabeth Lukas “Zanim zabraknie sił. Burnout – o wypaleniu zawodowym”, która właśnie pojawiła się na polskim rynku wydawniczym. W całości poświęcona jest tematowi wypalenia zawodowego – problemowi, który dla wielu osób staje się dziś codziennością, a nie wyjątkiem. Książka jest dostępna w księgarni Akademii Logoterapii https://akademia-logoterapii.pl/sklep/produkt/elisabeth-lukas-zanim-zabraknie-sil/

Nie czekaj, aż zabraknie sił — sięgnij po wsparcie wcześniej.